Wat is acupunctuur?

Acupunctuur is een medische discipline die historisch haar oorsprong vindt in de traditionele Chinese geneeskunde. Daarbij worden zeer specifieke plaatsen op het lichaam met naalden aangeprikt en soms met warmte of elektriciteit gestimuleerd.

Het gebruik van deze discipline vereist een grondige kennis van de westerse geneeskunde, de topografie van de acupunctuurpunten en de theorieën van de traditionele Chinese geneeskunde.

Het inbrengen van de naald is zeer weinig pijnlijk. De punten worden soms verwarmd (moxa) of gestimuleerd met een elektrisch apparaat.

Acupunctuur is een zeer oude vorm van geneeskunde; er bestaan verschillende manieren om ze te bestuderen en te beoefenen. Medische acupunctuur is de term voor acupunctuur die wordt beoefend door een arts met een diploma in de moderne westerse geneeskunde die zich in acupunctuur heeft gespecialiseerd. Deze arts kan zowel de traditionele als de moderne benadering gebruiken om een aandoening te behandelen. De acupunctuurtechniek wordt geïntegreerd in de westerse geneeskunde.

De arts herziet de indicaties voor acupunctuur voortdurend in het licht van de vooruitgang van de westerse geneeskunde.

Volgens de Chinese traditie wordt het lichaam doorkruist door circuits waarlangs energie stroomt. Deze ‘energiebanen’, meridianen genoemd, kunnen worden vergeleken met rivieren die door het lichaam lopen om de weefsels te bevloeien en te voeden. Een bloccage in een energiebaan is vergelijkbaar met een dam in een rivier.

Deze energie kan worden beïnvloed door naalden in acupunctuurpunten in te brengen. Ze zouden blokkades opheffen en de normale stroom in de meridianen herstellen.

Deze termen en concepten kunnen voor een westerse geest vreemd klinken. Daarbij mag niet worden vergeten dat de Chinese geneeskunde empirisch is. Beoefenaars hebben logischerwijs geprobeerd het werkingsmechanisme te begrijpen. Omdat zij niet beschikten over ontwikkelde wetenschappelijke kennis, verklaarden zij hun ontdekkingen vanuit hun filosofische en culturele achtergrond.

Moderne wetenschappelijke ontdekkingen stellen ons geleidelijk in staat om de werking van acupunctuur beter te begrijpen.

Het acupunctuurpunt

• Er zijn 360 acupunctuurpunten beschreven.
• De meeste acupunctuurpunten liggen op de meridianen. Sommige liggen buiten deze trajecten en worden extra-meridiaanpunten genoemd.

Ze hebben meestal een zeer precieze topografie. Ze bevinden zich in een kuiltje, onderaan een voelbare huiddepressie die gevoelig is bij diepe palpatie. Soms is het nodig diep te prikken om het therapeutische effect te verkrijgen.

Het acupunctuurpunt kan worden vergeleken met een doelwit. De werking van het punt zou doeltreffender zijn naarmate men dichter bij het centrum komt.

• Het acupunctuurpunt vertoont bijzondere elektrische eigenschappen. Ter hoogte van het punt wordt een sterke daling van de huidweerstand of impedantie waargenomen, in de grootteorde van 10 tot 1 (onderzoek van dr. Niboyet). Van deze eigenschap maakt de puntdetector gebruik, gebaseerd op het principe van de brug van Wheatstone.
• De doeltreffendheid zou afhangen van de cerebrospinale innervatie en het autonome zenuwstelsel. Injectie van procaïne in het acupunctuurpunt en ruggenmergletsels bij paraplegische patiënten doen het analgetische effect verdwijnen (Térénius en Han).
• Onder een acupunctuurpunt bevindt zich een grote verscheidenheid aan structuren, zoals bindweefsel, een zenuw of vaatstructuren. In 50% van de gevallen komt de lokalisatie overeen met een motorisch punt, waar de zenuw de spier binnendringt. Alle motorische punten zijn acupunctuurpunten, maar omgekeerd geldt dat niet.

De meridianen

• Het verloop van bepaalde meridianen is interessant: de zogenaamde ‘hartmeridiaan’ volgt het traject van angineuze pijn; de ‘blaasmeridiaan’ en ‘galblaasmeridiaan’ volgen het traject van sciatalgie (S1 of L5).
• Meridianen lijken denkbeeldige lijnen te zijn die als geheugensteun voor Chinese beoefenaars zouden hebben gediend.

Werking

• Neurologische circuits kunnen eenvoudig zijn: ze vertrekken van de zenuwuiteinden in de huid, lopen via de gevoelszenuwen naar het ruggenmerg en vervolgens via de motorische zenuwen naar de spieren. Deze circuits worden geactiveerd bij de behandeling van krampen.
• In andere gevallen worden ter hoogte van de synapsen enkefalinen vrijgezet, stoffen met een sterk pijnstillend vermogen. Om pijn van het bewegingsapparaat te verminderen, worden zenuwuiteinden geprikkeld die in verbinding staan met de betrokken gewrichten.
• Om viscerale pijn, bijvoorbeeld van de darmen of maag, te verminderen, worden de zenuwuiteinden van de Head-zones gestimuleerd. Deze komen overeen met de zenuwprojectie van de organen op het huidoppervlak. De Head-zone van de longen bevindt zich ter hoogte van de borstkas, die van de darmen en lever ter hoogte van de buik. Door de zenuwuiteinden van een Head-zone aan te prikken, zouden ter hoogte van de neuronale synapsen enkefalinen worden vrijgezet, wat zich vertaalt in vermindering van pijn in het overeenkomstige orgaan.
• In andere gevallen zijn de zenuwcircuits complexer en loopt de connectie via de hersenen. De verlichting van tandpijn door acupunctuur wordt verklaard door de productie van endorfinen die worden vrijgezet door het hypothalamo-hypofysaire complex.

Volgens het NIH Consensus Statement worden tijdens een acupunctuurbehandeling endorfinen vrijgesteld en kan het analgetische effect van acupunctuur gedeeltelijk door deze werking worden verklaard. Dat opioïdantagonisten het effect van acupunctuur opheffen, ondersteunt deze hypothese.

De verbetering die wordt waargenomen bij aandoeningen van inflammatoire oorsprong — tendinitis, conjunctivitis, artritis, rhinitis, gastritis — zou voortkomen uit de ontstekingsremmende werking van glucocorticoïden die via het hypothalamo-hypofysaire complex door de bijnierschors worden afgescheiden.

Deze hypothesen worden vermeld in het rapport ‘Consensus Statement on Acupuncture’ van het National Institute of Health (NIH) van 22 november 1997.

Het aantal en de frequentie van de sessies worden afgestemd op de diagnose, de duur van de pijn, de behandeldoelen en de geboekte vooruitgang. De arts evalueert de resultaten regelmatig om de behandeling bij te sturen en in overleg met de patiënt te bepalen of de sessies worden voortgezet of afgebouwd.

Meestal niet.

Soms kunnen de symptomen helemaal aan het begin van de behandeling tijdelijk verergeren. Het komt vaak voor dat de patiënt na de eerste twee behandelingen een zeer grote ontspanning of zelfs een lichte duizeligheid ervaart. Die verdwijnt snel na een korte rustpauze.

De sensatie bij een prik verschilt sterk van patiënt tot patiënt. Sommige patiënten voelen slechts een lichte pijn, anderen voelen niets. Zodra de naalden geplaatst zijn, zijn ze niet meer pijnlijk.

Acupunctuurnaalden zijn dun, massief en gemaakt van roestvrij staal. De punt is scherp. De prik is minder pijnlijk dan die van een injectie of bloedafname. Het risico op bloeding is kleiner dan bij het gebruik van een injectienaald.

De arts gebruikt steriele naalden voor eenmalig gebruik. Er is dus geen risico op overdracht van infectieziekten zoals hepatitis of aids.

Talrijke wetenschappelijke studies, gepubliceerd in medische wetenschappelijke tijdschriften (The Lancet, Pain, British Medical Journal enz.), tonen aan dat de werking van acupunctuur een realiteit is.

Nee. Acupunctuur wordt met succes gebruikt in de diergeneeskunde: honden, katten en paarden geloven er niet in (!) en toch werkt de behandeling (hoewel er ook bij dieren een placebo-effect bestaat).

Het toepassingsgebied van acupunctuur is zeer ruim. Het is niet mogelijk alle indicaties op te sommen. De onderstaande lijst is daarom niet uitputtend. Het is uiteraard de arts-acupuncturist die kan beoordelen of een aandoening met deze therapie kan worden behandeld.

Pijn

• hoofdpijn, migraine, spanningshoofdpijn
• nekpijn (artrose)
• rugpijn, pijn ter hoogte van heupen en knieën
• schouderpijn
• reumatische pijn
• tendinitis: tenniselleboog, achillespeestendinitis
• sportletsels, kneuzingen
• spierkrampen, torticollis, lumbago
• neuralgieën: trigeminusneuralgie, cervicobrachiale neuralgie, ischias
• verstuikingen

Allergieën

• hooikoorts
• astma, prikkelhoest

Zenuwgerelateerde problemen

• nervositeit
• lichte tot matige depressie
• angst
• hartkloppingen van nerveuze oorsprong
• slapeloosheid
• hyperventilatie
• tics
• plankenkoorts

Spijsverteringsproblemen

• maagpijn, gastritis
• darmklachten (constipatie…)
• prikkelbaredarmsyndroom

Afhankelijkheden

• rookstop
• misbruik van geneesmiddelen

Vermageringskuren

• Acupunctuur kan helpen om het dieet te volgen en de bijwerkingen ervan te verminderen.

Gynaecologie

• onregelmatige menstruatie
• pijnlijke menstruatie
• hevige menstruatie
• menopauzeklachten (opvliegers, stemmingsstoornissen…) als aanvulling op een eventuele medische behandeling. De preventie van osteoporose wordt niet met acupunctuur behandeld.
• zwangerschapsgerelateerde klachten (misselijkheid, ischias, constipatie…)  
• ondersteuning bij de bevalling

Neus-keel-oor

• oorsuizen
• duizeligheid
• neusverstopping
• hooikoorts
• sinusitis

Dermatologie

• bepaalde vormen van eczeem
• huidallergieën
• psoriasis (langdurige behandeling!)
• bepaalde vormen van acne
• gordelroos
• urticaria

De belangrijkste effecten van acupunctuur zijn:

• pijnstillend effect
• ontstekingsremmend effect
• ontspannend, krampstillend effect
• tonifiërend effect
• effect op bepaalde psychologische stoornissen
• effect op de bloedcirculatie

Belangrijke opmerkingen

• Eerst moet een moderne medische diagnose worden gesteld. Vervolgens beoordeelt de arts of een acupunctuurbehandeling aangewezen is voor de aandoening van de patiënt. Aarzel niet om contact op te nemen met een arts-acupuncturist die de indicaties en beperkingen van acupunctuur goed kent.
• Deze opsomming is noodzakelijkerwijs onvolledig. Ze is echter ook overdreven uitgebreid. Men mag niet vergeten dat acupunctuur voornamelijk inwerkt op functionele en psychosomatische klachten en geen vervanging is voor een klassieke medicamenteuze behandeling.
• Een acupunctuurbehandeling wordt voorgesteld in samenwerking met de behandelende arts.
• De klassieke behandeling wordt niet stopgezet, of slechts geleidelijk aangepast afhankelijk van de respons op de behandeling. In sommige gevallen worden aanvullende behandelingen gebruikt, zoals kinesitherapie of wervelkolommanipulaties.

Auriculotherapie (of ooracupunctuur) is een niet-conventionele medische techniek. Ze gebruikt de representatie van het lichaam ter hoogte van het oor voor diagnostische en therapeutische doeleinden.

Door de embryologie, genetica, innervatie van het oor en fysiologie van het zenuwstelsel zijn alle delen van het lichaam in het oor vertegenwoordigd. Bij een lichamelijk probleem verschijnen specifieke punten in het oor; door deze te behandelen (naalden, elektrische impulsen, cryotherapie of laser) worden de zenuwbanen naar de hersenen gemoduleerd.

De techniek werd ontwikkeld door dr. Paul Nogier (Lyon), in 1987 erkend door de WHO en geeft uitstekende resultaten bij tal van indicaties (pijn, verslavingen, KNO-klachten enz.).

Meer lezen